Seite 16 „Die ✡ Welt“ Nr. 51
פֿון 1 יאַנואַר 1903 וועט עֶרְשַׁיינֶען
„דֶער פְרַיינְד“
דִי עֶרְשְׁטֶע טֶאגְלִיכֶע פַאלְקְס־צַייטוּנְג אִין יוּדִישֶׁער שְׁפְרַאכֶע
(זשאַרגאַן)
הֶערְוֹיסְגֶעגֶעבֶּען אִין פֶּעטֶערסְבּוּרְג פֿוּן שָׁאוּל גִינְזְבּוּרְג אוּן שַׁבְּתַי רַאפַּאפָּארְט.
|
„דֶער פְרַיינְד“ וֶועט קוּמֶען צוּ הִילְף דֶעם פָאלְק אוּן וֶועט אִיהם גֶעבֶּען אַלֶּלע יְדִיעוֹת אוּן גִיעֶס פֿוּן טֶעגְלִיכֶען לֶעבֶּען, וֶועלְכֶע מוּזֶען וֶועדֶען אִינְטֶערֶעסִירֶען אוּן וֶועלְכֶע זַיינֶען יֶעדֶעם יוּדִישְׁן אַלְס מֶענְשׁ אוּן אַלְס יוּד. „דֶער פְרַיינְד“ וֶועט זַיין דֶער פֶערְמִיטְלֶער צוִוישֶׁען דֶעם פָאלְק אוּן דֶעם גֶעבִּילְדֶעטֶען קְלַאסס, אִין דֶעם „פְרַיינְד“ וֶועט דָאס פָאלְק גֶעפִינֶען אָנְקְלַאקְלַאנְג פוּן זַיינֶע בֶּעדִירְפְנִיסֶע אִין שְׁטְרֶעבּוּנְגֶען אוּן קֶעגֶען אוֹיסְהֶערֶען, וָואס עֶס רֶעדט צוּ אִיהם דִי אִינְטֶעלִיגֶענְץ. „דֶער פְרַיינְד“ וֶועט הֶעלְפֶען פֶערְבֶּעסֶערְן דִי לַאגֶע פוּן פָאלְק, וֶועקֶען דָאס פָאלְק, עֶס זָאל זִיךְ לֶערְנֶען אַלְס מֶענְשׁ אוּן אַלְס יוּד דִי לַאנְדֶעס־שְׁפְרַאכֶע, אוּנְזֶער אַלְטֶע נַאצִיאָנַאלֶע שְׁפְרַאכֶע, עֶס זָאל הָאבֶּען אַ צִיעל אִין לֶעבֶּען, הֶעלְפֶען גֶעבֶּען דֶעם פָאלְק אַלֶּלע יְדִיעוֹת, קֶענְטְנִיסֶע אוּן עֵצוֹת, דוּרְךְ וֶועלְכֶע זַיין לֶעבֶּען קֶען וֶוערְן קְלֶערֶער, שֶׁענֶער אוּן לַייכְטֶער. מִיר וֶועלְען נִיט שְׁפָארֶען קַיין קְרֶעפְטֶען אוּן מִיטֶעל, אוּנְזֶער צַייטוּנְג זָאל נִיט נָאר טְרָאגֶען דֶעם נָאמֶען „פְרַיינְד“, אָבֶּער זִי זָאל זַיין אַנְאֶמֶעתֶער פְרַיינְד פֿוּן דֶעם פָאלְק. דִי פְּרָאגְרַאמֶע פוּן דֶעם „פְרַיינְד“ אִיז פָאלְגֶענְדֶע : א) לִיטֶערַארִישֶׁער:דִי עֶקָאנָאמִישֶׁע פְרַאגֶען, אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער יוּדִישֶׁע לַאנְגֶע, מִסְחַר, מְלָאכָה, פַאבְּרִיקַאצְיֶע א. ז. וו.; דִי יוּדִישֶׁע פְרַאגֶען, אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער גֶעזֶעצֶע אוּן זַאקָאנֶעס א. ז. וו.; עֶרְצִיהוּנְג, אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער עֶרְצִיהוּנְג פוּן פָאלְק אוּן פוּן קִינְדֶער א. ז. וו. ב) דִי אָפִיצִיעֶלֶע אַבְּטְהַיילִוּנְג:בֶּעפֶעהלֶע, אוּקַאזֶען, רֶעשֶׁענִיעס פוּן סֶענַאט וֶועגֶען אַלֶּץ וָואס אִיז נוֹגֵעַ צוּ יֶעדֶען רוּסִישֶׁען אֵיינְוואוֹהְנֶער אוּן בֶּעזָאנְדֶערס וֶועגֶען יוּדִישֶׁען וָואהְנְרֶעכְט, וַואיֶענְסְקִי פָּאוִוינְאָסְט, קָארָאבְּקֶע א. ז. וו.; וִויכְטִיגֶע רֶעשֶׁענִיעס, וֶועלְכֶע הָאבֶּען אַ בֶּעזָאנְדֶערֶע פְּרַאקְטִישֶׁע בֶּעדַייטִוּנְג פֿוּר יוּדֶען, וֶועלְען מִיר צַייטְוַוייז דְרוּקֶען אִין אָרִיגִינַאל רוּסִישְׁע מִיט אִיבֶּערְזֶעצוּנְג, כְּדֵי צוּ קֶענֶען בְּרֶענְגֶען נוּצֶען אִין פְּרַאקְטִישֶׁען לֶעבֶּען. |
ג) דָאס אַלְלְגֶעמֶיינֶע טֶאגְלִיכֶע לֶעבֶּען.ד) פָּאלִיטִיק. ה) מִסְחַר :נָאךְ זֶעהר אַ אוֹיסְפִיהְרְלִיכֶער פְּרָאגְרַאמֶע גְלַייךְ מִיט אַלֶּלע גְרוֹיסֶע רוּסִישֶׁע טֶעגְלִיכֶע צַייטוּנְגֶען. ו) טֶעלֶעגְרַאמֶען גְלַייךְ מִיט אַלֶּלע רוּסִישֶׁע טֶעגְלִיכֶע צַייטוּנְגֶען.ז) דָאס טֶאגְלִיכֶע יוּדִישֶׁע לֶעבֶּען אִין רוּסְסְלַאנְד:נַייעֶס וָואס זַיינֶען נוֹגֵעַ צוּ יוּדֶען, שְׁטַאדְט אוּן שְׁטֶעדְטְלִיךְ א) טֶעגְלִיכֶער פֶעליֶעטָאן דָאס יוּדִישֶׁע לֶעבֶּען אִין דֶער פְּרָאוִוִינְץ) קָארֶעסְפָּאנְדֶענְצִיעֶן־בְּרִיעֶף פֿוּן סְפֶּעצִיעֶלֶע קָארֶעס־ פָּאנְדֶענְטֶען פֿוּן יוּדִישֶׁע שְׁטֶעדְט אִין רוּסְסְלַאנְד. ח) וָואס הֶערְט זִיךְ אִין דִי צַייטוּנְגֶען ?ט) דָאס יוּדִישֶׁע לֶעבֶּען אִין אוֹיסְלַאנְד:אַרְטִיקְלֶען, נַייעֶס אוּן בְּרִיעֶף פֿוּן שְׁפֶּעצִיעֶלֶע קָארֶעסְפָּאנְדֶענְטֶען אִין בֶּערְלִין, פַּארִיז, וִויען, לָאנְדָאן, נְיוּ־יָארְק, יְהוּדָה־סוּבּוּרְג א. ז. וו. י) פַּלֶשְׁתִּינָא אוּן צִיּוֹנִיזְם :אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער פַּלֶשְׁתִּינָא, יוּדִישֶׁע קָאלָאנִיעֶס, אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער דִי צִיּוֹנִיסְטִישֶׁע בֶּעוֶועגוּנְג, דִי קוּלְטוּר־פְרַאגֶען, פְ לִיטִישֶׁע, עֶקָאנָאמִישֶׁע א. ז. וו., מִיטְטְהַיילוּנְגֶען אִין בֶּערִיכְטֶען אִיבֶּער אַלֶּץ וָואס עֶס הֶערט זִיךְ אִין דֶער צִיּוֹנִיסְטִישֶׁער וֶועלְט קָאנְגְרֶעסֶען, פֶערְזַאמְלוּנְגֶען עֶטְצ. יא) וִויסְסֶענְשַׁאפְטְלִיכֶע אַבְּטְהַיילִוּנְג:פָּאפּוּלֶערִישֶׁע אַרְטִיקְלֶען אִיבֶּער יוּדִישֶׁע אוּן אַלְלְגֶעמֶיינֶע גֶעשִׁיכְטֶע אוּן לִיטֶערַאטוּר, נַאטוּרוִויסְסֶענְשַׁאפְט, הִיגְיֶענֶעשְׁרַייבּוּנְגֶען, מֶעדִיצִין אִין הִיגְיֶענֶע, טֶעכְנִיק אוּן הַאנְדוֶוערְק. יב) לִיטֶערַארִישֶׁע אַבְּטְהַיילִוּנְג:עֶרְצֶעהלוּנְגֶען, רָאמַאנֶען, שִׁירִים, בִּיאָגְרַאפִיעֶ, קְרִיטִיק, פֶעליֶעטָאן א. ז. וו. יג) אַנְטְוָוארְטֶען פֿוּן דֶער רֶעדַאקְצְיֶע:מִיר הָאבֶּען גֶעשַׁאפְט בַּיי אוּנְזֶער רֶעדַאקְצְיֶע א בִּירוֹא פֿוּן סְפֶּעצִיאַלִיסְטֶען, וָואס וֶועלֶען אוּנְעֶנְטְגֶעלְטְלִיךְ אַלֶּלע פְרַאגֶען פֿוּן אוּנְזֶערֶע אַבָּאנֶענְטֶען אוּן גֶעבֶּען אוֹיף זֵיי גְלַייךְ קְלָארֶע אַנְטְוָוארְטֶען:
יד) אַלֶּלֶערְלַיי: פֶערְשִׁיעדענֶעס, וִויטְצֶען אַנֶעקְדָאטֶען א. ז. וו.טו) בְּרִיעפְקַאסְטֶען. טז) אַנָאנְסֶען. |
ווַויל „דֶער פְרַיינְד“ וֶועט הֶערוֹיסְגֶעגֶעבֶּען וֶוערְען אִין פֶּעטֶערסְבּוּרְג, וֶועט עֶר הָאבֶּען דִי מֶעגְלִיכְקֵייט צוּ אִיבֶּערְגֶעבֶּען אַלֶּלע וִויכְטִיגֶע נַייעֶס וָואס צוּם גִיסֶען אִין נָאר דִי עֶרְשְׁטֶע קְוֶועלְלֶען. — אִין דֶעם „פְרַיינְד“ נֶעהמֶען אַנְטְהֵייל דִי בֶּעסְטֶע יוּדִישֶׁע פָאלְקְס־שְׁרַייבֶּער.
„דֶער פְרַיינְד“ וֶועט וֶוערְען גֶעדְרוּקְט מִיט נְקוּדּוֹת, כְּדֵי אוּנְזֶער צַייטוּנְג זָאל קֶענֶען לֶעזֶען דֶער גַאנְצֶער עוֹלָם.
אוֹיסְפִיהְרְלִיכֶע פְּרָאפֶּעקְטֶען מִיט דֶער פְּרָאגְרַאמֶע וֶוערְדֶען צוּגֶעשִׁיקְט אוֹיף פֶערְלַאנְגֶען.
אַבָּאנֶעמֶענְטְס־פְּרַייז מִיט פַארְטָא: אִין רוּסְסְלַאנְד: אוֹיף אַ יָאהר 7 רוּבֶּל, אַ הַאלְבּ־יָאהר 3.50 רוּבֶּל, אַ פֿירְטֶעל־יָאהר 1.75 רוּבֶּל.
אִין אוֹיסְלַאנְד: בַּיי פֶערֶענְדוּנְג טֶאגְלִיךְ דִי צַייטוּנְג: אוֹיף אַ יָאהר 12 רוּבֶּל, אַ הַאלְבּ־יָאהר 6 רוּבֶּל, אַ פֿירְטֶעל־יָאהר 3 רוּבֶּל. בַּיי פֶערְזֶענְדוּנְג צְוַויי מָאהל וֶועכֶענְטְלִיךְ צוּ 3 נוּמֶערְן: אוֹיף אַ יָאהר 9 רוּבֶּל, אַ הַאלְבּ־יָאהר 4.50 רוּבֶּל, אַ פֿירְטֶעל־יָאהר 2.25 רוּבֶּל.
Redaktion des Tagblattes „Der Freund“, St. Petersburg, Ekaterininski Kanal 71.
Herausgeber: A. H. Reich. Verantwortlicher Redakteur: Julius Upfimny. — Buchdruckerei „Industria“ VIII., Schlösselg. 11