The Maccabaean · Vol. II, No. 2 · February 1902
121printed page
scan 69 of 80

שטעלע אים לעבען וויא עס וואָלט איהם זאָנס מענליך געווען. פיר אזעלכע אויסנאהמען געפינען זיך פאָנדס, א טהייל פון פריוואט לייט, אנדערע פון אלגעמיינער פובליקום, דאמיט דער ארימער סטודענט זאָל זיין בעזאָרגט וועהרענד זיין שטודיום. בלויז אונטער דיא אידען הערשט א פאנד מאזיע אז מען קען שטודירען אָהן געלד. בלויז אונטער אונז גלויבט מען, אז א סטודענט קען דורכגעהן אלע ניעדריגע און העכערע קלאסען, זיך אָנשטאָפען זיין קאָפ מיט וויסענשאפט און זיך ניט קימערן אויב דער מאגען איז לעדיג אָדער דער קערפער איז נאקעט; מען גלויבט מען קען דערגרייכען בילדונג, אָהנע דאפיר צו פעצאהלען מיט צייט און געלד.

אונז קומט דאס טרויריגע פערדיענסט דערפאר וואס מיר האבען פראדוצירט דעם טיפ פון א בעטלער-סטודענט. אלס אויסנאהמען געפינט מען איהם אויך אונטער אנדערע נאציאנען, אבער אלס א כלל איז ער א אידישע ערשיינונג. דיא אומד שטענדען אונטער וועלכע דער בעטלער סטודענט שטארט, זיינען ניט שווער צו ערפאהרען. דיא שטאמט, מוניציפאל און קארפאראציאן שקאלאר שיפ פאלען איהם זעלטען צו אלס פרייז. דיא צאהל פון אידישע שקאלארשיפ זיינען אזוי קליין, דאס איך איבערטרייב ניט ווען איך זאג, אז עס זיינען אימער דא פופציג קאנדידאטען פיר איין סקאלארשיפ.

וועהרענד זיין סטודיום ווענדעט אָן דער בעס־לער־סטודענט אלעס מעגליכע עפֿעס צו פערדיע־נען. ער נעהמט זיך געבען לעקציאָנען, אונטער־ריכטען אנדערע, און דאס איז ניט נאָר שלעכט בעצאהלט, זאָנדערן עס רויפט ביי איהם אויך אוועק זיין קאָסטבארע צייט און זיין זעלבסט־פעקט. דער וואס ניט קיין לעקציאָנען ווארפט זיך צו זשורנאליזמוס ליטעראטור. ווען דיא צייט פאר עקזאמינאציאָן רוקט אָן, בליקט ער אהין מיט ציטערניס, שרעקען און אונזיכערהייט. ער ווייס גאנץ גוט אז ער קען ניט דאס וואס מען פאָדערט פון איהם; ער בעגרייפט גאנץ גוט וואס איהם פעהלט, אָבער ער ווערט פלוצלונג א בעל־בטחון און האפט אויף א נס — עס מוז עפֿעס געשעהן, טראכט ער זיך, וואס זאלל איהם אריבער פיהרען דעם הויכען בארג, טראָטץ דעם וואס ער קען ניט און ווייס ניט וואס זיין פאך פאָדערט.וועהרענד דער סטודענטענצייט איז ער שלעכט געשפייזט, שלעכט געקליידעט, ניט בעזאָרגט מיט

האט שוין געגעבען דיא פרייהייט פון פראָפעסיאָן, איז עס כמעט אונטערגליך געווען צו בעוועגען א קריסטליכען מייסטער ער זאל אויפגעהמען א איד דען אויף דער לעהרע. וואו אלס האט דער איד געקענט עפֿעס אויסלערנען פאָלקאָמען? וואו האט ער געקענט בעסער פעקאנט ווערן מיט דיא טעכ־ ניק פון ארבייט? מען קען זאָגען אז דער איד קען אללעס ניט געלערנט, ער איז א מוליך מעצמו אין זיין מלאכה. עס איז א פאקט אז אידען זיינען ערשטע קלאסע צירונגארבייטער, גאָלדשמיעדען, און פאבריצירער פון מאטעמאטישע אינסטרו־ מענטען, אָבער וויא דאס איז געשעהן אין ווירק־ ליך א וואונדער. ווען זיי זיינען עס, דאן זיינען זיי אליין דאס געוואָרען, אָהן אונטערדיכט און אָהן א ווייזונג, אז זיי דארפען אזוי זיין אָדער זיי האבען פעהיגייטען דערצו. דיא וועניגע צווייגען פון מלאכה וואו דיא אידען צייכנען זיך אויס, ווער־ רען דיא פראָפעסיאָנען באלד פון זייא מאָנאָפּאָ־ ליזירט. איך וועל דאָ עראינערן נאָר דיאמארען שלייפעריי. ניעמאנד קען מיט זיי קאָנסורירען אויף דיעזען באָדען. דיא מעהרצאהל אידישע דעריי, שוסטעריי און קעפּ־מאכעריי, וואו עס איז ניט ערפאָדרערט קיין גרויסע קערפערליכע קראפֿט און אויך ניט קיין אויסעראָרדענטליכע קונסט, און זיי האפען זעהר וועניג נחת דערפון. דאס אונד גליק איז נאָך ווייטער, וואס זיי שטייגען ניט אריפער דיא ארבייט פון דעם געוועהניכען פאפריקאנט, וואו מען ווערט זעהר שלעכט בעצאהלט. זיי קומען ניט אהין וואו ערפינדערישע קראפֿט איז געטהיג און זיך ענטוויקעלט אויף אזוי ווייט, אום דער ארבייטער זאָלל לבל־הפחות בעצאהלט ווערען פיר זיין מיה.

דיא אידישע סטודענטען.

אס פינסטערסטען איז דאס בילד וואס דער אידשטעלט פאר אין דיא ליבעראלע פראפעסיאנען.פיר אלע נאציאנען אין דער וועלט איז איינגע־פיהרט, אז אום צו שטודירען דארף מען פאר אלעמען האפען געלד, און דערפאר איז דער שטודיאומדאס זאגענאנטע אייגענטהום פון דיא רייכע וואסקענען דאס אויספיהרען. אלס אויסנאהמען ווערטאמאל אויך אן ארעמער אויפגענומען אלס סטו־דענט, ווייל ער בעווייזט מיט זיין אויסערארענט־ליכען טאלענט, אז ער פאסט פיר א העכערע