געראנקען פון א ציונים
דאמאלס האב איך בייגעוואָהנט דאס לענען פון א שטיין אין דיא נייע אידישע געביידע.
* * *
דיא צווייטע סצענע האב איך געזעהן אין לא דא ן אין א צימטער אויף א בוידעס. וואו יונגע לייטע זיינען געקומען אום צו פרעדיגען צו דיא מאססע, וועלכע הא ט ניט געווא לט הערען דיא העררליכע אידעע פון א זעלבסטשטענדיגעס אי־ דישעס פא לק. דיא אייניגע וועלכע האבען זיך פערזאמעלט יעדען פרייטאג אונד זא נטאג אבענד הא בען ביסלעך ווייז דיא מאססען אויפגעוועקט אונד מיט דער צייט, אין 1889, איז געגרינדעט געווא רען דיא לאנדא נער „חובבי ציון“. ווער קען זיך פא רשטעללען דיא שמחה מיט וועלכע דיא יונגע לייט, דיא פוילע טריימער, וויא מען הא ט זיי גערופען, האבען בעטראכט זייער קינד. דיא קליינע פלאממע פון נאציאנאלעס געפיהל, וועלכע איז א נגעצונדען געווא רען, איז באלד געווא רען צו א גרויסען פייער; עס האט געטומעלט, געקא כט. אלע זיינען געלא פען צו דיא מיטינגס אונד טוי־ זענדער האבען זיך איינגעשריעבען פאר מעמבערס. „מיר פא הרען נאך ארץ ישראל“ האבען אלע גע־ שריען. אבער ליידער, הויפטזעכליך דורך דיא שלעכטע פיהרונג פון דיא רייכע ענגלישע אידען, וועלכע האבען געווא ללט זיין דיא מא דערנע משה׳ס איז דיא חובבי ציון פון ענגלאנד צו גרונד גע־ גאנגען. זיי האבען ניט פערשטאנען דעם אידי־ שען גייסט אונד מיר הא בען זיך אויפגעהאפט פון אונזער חלום. א ה, וויא זיס איז געווען דער חלום!
* * *
דיא חובבי ציון איז לאנגזאם געשטארבען. דיא אידישע מאססען זיינען וויעדער איינגעשלאפען. וואס טויג טראכטען וועגען ציון, וועגען ירושלים. „ענגלאנד איז אונזער ציון אונד לאנדאן אונזער ירושלים“. צו וואס דארף ער געהן נאך פאלעם־ טינא אז דא איז איהם גוט אונד וואָהל. פריי וויא א פייגעל אין דער לופט, ב״ה געלד פערדיענט זיך, א פרעזידענט אין א שוהל, א סטאָרקיפער, א מאנופעקטשורער, א לענדלאָרד, דיא ווייב בעהאנ־
דער ציוניזמוס! וועלכע ערהאבענע געפיהלעןערוועקקען זיך אין מיין הערצען ווען איך טראכטפון ציוניזמוס. איך, דער עוויגער איד, דער וואַנ־דערער פון לאנד צו לאנד, פון שטאט צו שטאט,פון דארף צו דארף, פון הויז צו הויז. ענדליך האבאיך מיך אויפגעהאפט פון מיין אכטצעהן הונדערטיעהריגען שלאף אונד שטעלל מיך הין אלס מענשגלייך מיט אלע אנדערע מענשען. אהיים, אהיים!א שטימע שרייט אין מיר: צוריק אין דיין לאנדוואו דיינע אבות האבען אמאל גליקליך געלעבט;וואו דאס אידישע פאלק האט געוואוסט פון אזעלבסטשטענדיגען לעבען.
* * *
צוואנציג יאָהר זיינען שוין פאָראיבערגעגאנגען זייט איך האב געמאכט מיין ערשטען שריטט אין דער בעווענונג. דאמאלס איז עס ניט געווען דער פאָליטישער ציוניזמוס, נאָר דער פילאנטראָפישער. דיא חובבי ציון האָבען אָנגעפאנגען צו בליהען און מען האָט געשטרעבט קאָלאָניען צו גרינדען אין ארץ ישראל. ווען איך דערמאָהן מיר אן יענע יונגע יאָהרען זעה איך פאר מיינע אויגען דאס בילד פון א צימטער פולל מיט ספרים, אין מיטטען שטעהט א שרייבטיש בעוואָרפען מיט פאפיערען. ארום דעם טיש זייטצען דריי מענגער, וועלכע שלאָפען יעצט אין זייער לעצטע רוה. דיא דריי מענגער, הרב הגאון שמואל מאָהילעווער, הרב ר' יחיאל ברייל אונד ראבינער דר. מאיר לעהמאן האבען גערעדט איבער ישוב ארץ ישראל. מאָהילעווער איז געקומטען נאך דייטשלאנד אום צו געווינגען דיא רבנים פאר דיא אידעע פון קאָלאָניזאציאן פון פאלעסטינא. ער האָט פאָרגעשלאָגען דעם פּלאָן דאס מען זאָל גרינדען א קאָלאָניע. ר' יחיאל ברייל, וועלכער האט שטענדיג געקעמפּפט פאר ישוב ארץ ישראל אין „הלבנון“ האט זיך אונטערגענומ־ מען 11 רוסיש־אידישע פאמיליעס נאך פאלעם־ טינא צו פיהרען אונד צו גרינדען דיא קאָלאָניע „עקרון“. וועגען פערשיעדענע גרינדע איז דר. לעהמאן געווען געגען דיעזען פּלאָן. מאָהילעווער אונד יחיאל ברייל האבען אָבער געזיעגט אונד
